ღრუბლების ატლასი, დევიდ მიტჩელის ჰუმანისტური, ფილოსოფიური საგა [რეცენზია წიგნზე]

ავტორი: დათო ლობჟანიძე

რეცენზია პირველად გამოქვეყნდა ლობჟანიძის ბლოგზე, 2013 წლის 7 იანვარს

რამდენიმე წლის წინ მსახიობ ნატალი პორტმანს, ინგლისელი მწერლის დევიდ მიტჩელის ბესტსელერი Cloud Atlas (ღრუბლების ატლასი), ჩაუვარდა ხელში, წიგნით აღფრთოვანებულმა კი ნამუშევარი ძმებს, კი არადა აწ უკვე და-ძმა [რეცენზიის დაწერის მომენტში ვაჩოვსკები და-ძმა იყვნენ] რეჟისორ ვაჩოვსკებს მიაწოდა. ენდი და ლარა ვაჩოვსკებს წიგნი მოეწონათ და საბოლოო ჯამში მეგობარ რეჟისორ, ტომ ტიკვერთან ერთად ფილმზე მუშაობა დაიწყეს.

ფილმი, წიგნის კალეიდოსკოპური ვერსია გამოდგა. ეს არ ნიშნავს იმას რომ ადაპტაცია არაფრად ვარგა, თუმცა სურათი წიგნში ასახული რეალობის მეათედსაც ვერ ასახავს, ვერ ასახავს იმიტომ, რომ აღნიშნული წიგნის სრულყოფილი ადაპტაცია შეუძლებელია.

მიტჩელმა, 500-ზე მეტ გვერდიან წიგნში, ექვსი სრულიად განსხვავებული ეპოქის  შესახებ მოგვითხრო. რომანს საინტერესო სტრუქტურა აქვს, ის 12 ნაწილადაა დაყოფილი და მე-19 საუკუნეში მიმდინარე ამბით იწყება.

ეს ისტორია შუაში წყდება და წიგნი მე-20 საუკუნის 30-იან წლებში მომხდარი ამბებით გრძელდება და ასე ვითარდება პოსტ აპოკალიპტურ მომავლამდე, რომლის შემდგომაც იგივე ისტორიები ქრონოლოგიურად უკან იწყებენ სვლას და ბოლოს, წიგნი მე-19 საუკუნეში განვითარებული ამბებით მთავრდება.

წიგნის იდეაა – “ყველაფერი ერთმანეთთან კავშირშია,” და ამიტომაც წიგნში მიმდინარე ყველა მოქმედება პირდაპირ თუ ირიბ გავლენას ახდენს სხვაგან განვითარებად მოვლენებზე.

ასეთი სტრუქტურა და იდეა მიტჩელისთვის ახალი არაა, მან მსგავსი სტილი თავის პირველ რომანში (Ghostwritten) გამოიყენა, თუმცა “ღრუბლების ატლასში” ის დახვეწა და განავითარა.

არ გეგონოთ რომ მიტჩელის სიძლიერე მხოლოდ უსაზღვრო ფანტაზიაში გამოიხატება, მეტიც, მიტჩელის უპირატესობა ენის ფლობა და წერის ტექნიკაა. მიტჩელი ენაზე ერთგვარ ექსპერიმენტებს ატარებს, ექვს სხვადასხვა ისტორიას, სხვადასხვა წერის სტილი აქვს, ავტორი ქამელეონივით იცვლის წერის მანერას და მკითხველს ისეთ შთაბეჭდილებას უტოვებს, თითქოს წიგნი ექვსი სხვადასხვა ავტორის და ეპოქის პირმშო იყოს.

მე-19 საუკუნეში მიმდინარე მოვლენები დღიურში გაკეთებული ჩანაწერების სახითაა წარმოდგენილი, რომლებიც ამავე კლასიკური ეპოქის ავტორის, სიტყვაზე ჩარლზ დიკენსის ბატის ფრთით დაწერილი უფრო გეგონებათ, ვიდრე 21-ე საუკუნეში მოღვაწე მწერლის მიერ კომპიუტერზე აკრეფილი ტექსტი. მე-20 საუკუნის 70-იან წლებში წიგნში ასახული მოვლენები კიდევ იმავე პერიოდის ნებისმიერი დეტექტივის ავტორს შეშურდებოდა. თუმცა, ყველაზე საინტერესო ლინგვისტურ ექსპერიმენტს მიტჩელი ბოლო ორ, შორეულ მომავალში მიმდინარე მოვლენების აღწერისას იყენებს.

ამ შემთხვევაში ავტორი იმდენად შორს მიდის, რომ ჰიპოტეტიურად წარმოიდგენს ინგლისური ენის დეგრადაციას და ამავე ენით, განგებ დაშვებული შეცდომებით გვიყვება ისტორიებს. განსაკუთრებული აღშნივნის ღირსი ბოლო, პოსტ აპოკალიპტური ისტორიაა, სადაც ენა იმდენად დამახინჯებულია რომ ტექსტის გაგება ძალიან ჭირს.

ღრუბლების ატლასის კითხვისას მკითხველი ავტორის უსაზღვრო განათლებას და ენაკვიმატობას აღმოაჩენს, რომელიც ხშირად აიძულებს წინადადები და ზოგიერთ შემთხვევაში აბზაცებიც კი ფანქრით აღნიშნოს.

აი, რამდენიმე ასეთი ;

“My television died the night Georgia Bush II snatched the throne and I haven’t dared replace it,” რაც თარგმანში დაახლოებით შემდეგნაირად ჟღერს; “ჩემი ტელევიზორი მაშინ მოკვდა როდესაც ჯორჯ ბუშ მეორემ ტახტი მიითვისა და მას შემდეგ მისი გამოცვლა არ გამიბედია”.

სხვა ეპიზოდში წიგნის ერთ-ერთი გმირი სავსე მატარებელში შედის და შემდეგ ფრაზას ამბობს; “At least I had a seat, and I wouldn’t have given it up for Helen Keller,” (ყოველშემთხვევაში ადგილი მაინც ვიშოვე და მას თვით ჰელენ კელერსაც კი არ დავუთმობდი).

“Oh, diplomacy, it mops up war’s spillages; legitimizes its outcomes; gives the strong state the means to impose its will on a weaker one, while saving its fleets and battalions for weightier opponents. Only professional diplomats, inveterate idiots and women view diplomacy as a long-term substitute for war” (აჰ, დიპლომატია, ის წმენდს ომით მიერ გამოწვეულ ჭუჭყს; ხდის ლეგიტიმურს მის შედეგებს; აძლევს შესაძლებლობას ძლიერ სახელმწიფოს ბერკეტებს მოახვიოს საკუთარი ნება სუსტს და ამ დროს ინახავს საკუთარ ფლოტს და ბატალიონებს უფრო ძლიერი ოპონენტებისთვის. მხოლოდ პროფესიონალ დიპლომატებს, გამოუსწორებელ იდიოტებს და ქალებს სჯერათ რომ დიპლომატია ომის გრძელვადიანი შემცვლელია).

მიუხედავად იმისა რომ ღრუბლების ატლასი გარკვეულწილად ფანტასტიკური ჟანრის ნაწარმოებების რიცხვს შეგვიძლია მივაკუთვნოთ, ის უპირველეს ყოვლისა უაღრესად ჰუმანისტური და ფილოსოფიური წიგნია. წიგნი, რომელიც სამყაროს ხშირ შემთხვევაში მცდარ და უაზრო ფასეულობებს, ცალკეული პიროვნებების მიერ გმირობის ტოლფას ქმედებებს და იდეებს უპირისპირებს, რომელიც ყველაზე პესიმისტ მკითხველსაც კი ადამიანისადმი რწმენას უბრუნებს.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s